Sądowe ustalenie ojcostwa i roszczenia z tym związane – w jaki sposób tego dokonać i na co należy zwrócić uwagę?

Konieczność ustalenia ojcostwa wobec dziecka zachodzi w sytuacji, kiedy rodzice tego dziecka nie pozostają w związku małżeńskim w momencie jego urodzenia, a więc wówczas, gdy nie istnieje domniemanie (czyli inaczej mówiąc hipotetyczne, mające oparcie w przepisach prawa założenie), iż ojcem dziecka, jest mąż matki tego dziecka. Zgodnie z obowiązującymi przepisami wspominanego we wcześniejszych wpisach Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego zwanego dalej „k.r.o” – przytoczone domniemanie ojcostwa męża matki dziecka obejmuje również sytuację, w której do ustania małżeństwa lub jego unieważnienia doszło nie później niż przed upływem trzystu dni od urodzenia dziecka (art. 62 § 1 k.r.o.). Ustalenia ojcostwa generalnie można dokonać dwojako: albo poprzez uznanie dziecka przed kierownikiem urzędu stanu cywilnego, sądem opiekuńczym (wydziałem rodzinnym), polskim konsulem (za granicą) notariuszem lub urzędnikiem (wójtem, burmistrzem, prezydentem miasta itp.) w drodze złożonego przez mężczyznę, od którego dziecko pochodzi oświadczenia albo poprzez sądowe ustalenie ojcostwa na podstawie wydanego orzeczenia sądu. Obowiązujące prawo dopuszcza także dodatkową, niejako trzecią opcję uznania dziecka, jednakże jej specyfika odnosi się do sytuacji, gdy uznanie ojcostwa odbywa się przy zastosowaniu procedury medycznie wspomaganej prokreacjizob. art. 751 § 1-4 k.r.o.

WSZCZĘCIE I PRZEBIEG POSTĘPOWANIA

Do uzyskania orzeczenia sądu ustalającego ojcostwo danego mężczyzny niezbędne jest złożenie pisma procesowego stanowiącego w tym przypadku pozew (można go w tej sprawie złożyć jedynie w formie pisemnej) do sądu rejonowego wydziału rodzinnego właściwego ze względu na miejsce zamieszkania pozwanego/-ych lub według miejsca zamieszkania osoby uprawnionej czyli powoda/-ów. Decyzję w tym zakresie podejmuje ten, kto w sprawie taki pozew pragnie skierować czyli powód/-owie. Podmiotami uprawnionymi do złożenia takiego powództwa są: dziecko, matka dziecka, domniemany ojciec dziecka i prokurator (gdy wymaga tego dobro dziecka lub ochrona interesu społecznego, a więc w sytuacjach szczególnych). Przez domniemanego ojca należy rozumieć  mężczyznę, który obcował z matką dziecka nie dawniej niż w trzechsetnym, a nie później niż w sto osiemdziesiątym pierwszym dniu przed urodzeniem dziecka albo tego, kto był dawcą komórki rozrodczej w przypadku dziecka urodzonego w wyniku dawstwa partnerskiego w procedurze medycznie wspomaganej prokreacji. Należy zwrócić uwagę, iż powyższe domniemanie można obalić, jeżeli na podstawie innych, zgromadzonych w toku postępowania okoliczności (materiału dowodowego) wynika, że matka dziecka w przytoczonym okresie obcowała fizycznie z innym mężczyzną, w związku z czym jego ojcostwo jest bardziej prawdopodobne (zob. art. 85 § 1 i 2 k.r.o.).

Istotnego wskazania wymaga, że jeśli powodem jest domniemany ojciec dziecka to winien on wytoczyć powództwo o ustalenie ojcostwa przeciwko dziecku i matce, a gdy matka nie żyje tylko przeciwko dziecku (w miejsce nieżyjącego dziecka sąd ustanawia wtedy kuratora). Z kolei dziecko albo matka powinni prawidłowo wytoczyć tożsame powództwo przeciwko domniemanemu ojcu, a gdy ten nie żyje to wówczas przeciwko kuratorowi ustanowionemu przez sąd opiekuńczy. (zob. art. 84 § 1-3 k.r.o.) Zaznaczyć trzeba, że zarówno matka, jak i domniemany ojciec nie mogą wytoczyć powództwa o ustalenie ojcostwa po osiągnięciu przez dziecko pełnoletności lub po śmierci dziecka (podobnie niemożliwe jest uznanie dziecka po ukończeniu przez niego 18-stego roku życia). Stwierdzenia zatem wymaga, że wytoczenie powództwa o ustalenie ojcostwa – w przeciwieństwie do powództwa o zaprzeczenie ojcostwa, czyli sytuacji, kiedy wskazany jako ojciec mężczyzna, twierdzi, że nie jest ojcem danego dziecka – nie jest obwarowane żadnym terminem, za wyjątkiem wystąpienia w/w zdarzeń tj. osiągnięcia przez dziecko pełnoletności lub śmierci dziecka. Relewantne znaczenie ma również fakt, że strona dochodząca ustalenia ojcostwa (czyli powód/-odowie), zgodnie z treścią art. 96 ust. 1 pkt 1 Ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych z dnia 28 lipca 2005 roku (tj. Dz. U. z 2019 r., poz. 785) – ostatnio znowelizowanej i zwiększającej opłaty sądowe – nie ma obowiązku uiszczania kosztów sądowych, również gdy dochodzi dalszych roszczeń z tą sprawą związanych. Wyjątkiem od tej reguły jest sytuacja, kiedy dochodzone powództwo o ustalenie ojcostwa zostanie uznane za bezzasadne – wówczas sąd może obciążyć stronę powodową kosztami prowadzonego postępowania, w tym kosztami często niezbędnego w tego typu sprawach dowodu z badań DNA, które nie są najniższe. Jest to jednak swobodne uznanie sądu rozpoznającego sprawę, który przy całokształcie istniejących w sprawie okoliczności może nie obciążyć powoda/ów tymi kosztami
w ogóle lub w pewnej części.

ROSZCZENIA POKREWNE Z USTALENIEM OJCOSTWA

Formułując żądanie w złożonym pozwie o ustalenie ojcostwa należy jednoznacznie wskazać, że wnosi się o ustalenie, że dany pozwany (trzeba bliżej określić tę osobę podając jego dane takie jak imię, nazwisko, datę i miejsce urodzenia, ewentualnie PESEL) jest ojcem danego dziecka (dane podobne jak w przypadku pozwanego), ponieważ w przypadku braku takiego wskazania, sąd nie rozpatrzy złożonego pozwu. Niemniej – prócz przytoczonego, niezbędnego określenia żądania – w postępowaniu o sądowe ustalenie ojcostwa można dochodzić dalszych roszczeń takich jak:

  • zasądzenie od pozwanego (ojca) alimentów na rzecz małoletniego dziecka;
  • pokrycie wydatków poniesionych przez matkę dziecka w związku z ciążą
    i porodem oraz kosztów trzymiesięcznego utrzymania matki w okresie połogu
    (z ważnych powodów matka dziecka może dochodzić udziału ojca w kosztach swojego utrzymania przez czas dłuższy niż trzy miesiące);
  • pokrycie innych wydatków matki dziecka lub szczególnych strat majątkowych;
  • nadanie dziecku nazwiska ojca (w przypadku ukończenia przez dziecko 13 roku życia, konieczna do nadania nazwiska ojca jest zgoda małoletniego);
  • orzeczenie, że pozwanemu (ojcu) nie będzie przysługiwała władza rodzicielska nad dzieckiem (należy precyzyjnie określić przyczyny uzasadniające, że ojciec nie może jej sprawować);
  • zabezpieczenie powództwa o ustalenie ojcostwa;
  • nadanie wyrokowi w części zasądzającej alimenty rygoru natychmiastowej wykonalności;
  • zasądzenie od pozwanego na rzecz powoda/-odów kosztów procesu.

Nie ulega wątpliwości, iż okoliczności uzasadniające wystąpienie z powództwem o sądowe ustalenie ojcostwa należy właściwe udowodnić wykorzystując do tego przykładowo zeznania świadków, posiadane dokumenty, przytoczone wyżej domniemania, czy wreszcie dowód z badań DNA, który – jak podkreślałem – często bywa w tych sprawach nieodzowny. Ustalenie ojcostwa bowiem – prócz szeregu pozytywnych elementów z tym związanych, w tym także uzyskania pewności co do faktu bycia ojcem, któremu przysługują określone prawa – wiąże się również z konsekwencjami w postaci sprostania wielu obowiązkom jako rodzic, w tym przede wszystkim obowiązkowi utrzymania dziecka, a to z kolei pociąga za sobą niezbędność ponoszenia odpowiednich, comiesięcznych kosztów. Te wszystkie aspekty z pewnością potrafi przybliżyć i wyjaśnić adwokat posiadający wiedzę oraz doświadczenie w prowadzeniu takich spraw. Skorzystanie z jego usług nie tylko pozwoli na profesjonalne i kompleksowe przygotowanie solidnego pozwu, ale również zapewni osobie, która o taką pomoc się zwróci spokój i pewność podejmowanych działań, w tym wybraniu adekwatnych do okoliczności danej sprawy wniosków.

Adwokat Przemysław Jarząbek
697-027-606
przemyslaw.jarzabek@adwokatura.pl

Kara więzienia za utrudnianie odbywania kontaktów ?

W dniu 27 marca 2018r. został w parlamencie złożony senacki projekt ustawy nowelizującej Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Projektowane zmiany, jeśli zostaną uchwalone, można uznać za rewolucjonizujące dotychczasowy sposób regulowania sprawowania władzy rodzicielskiej nad dziećmi. Nowelizacja dotknie zarówno sprawy rozwodowe jak również sprawy dot. uregulowania sprawowania władzy rodzicielskiej.

Zgodnie z dotychczasową regulacją Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego rodzice dziecka mają możliwość zawarcia porozumienia w przedmiocie sposobu wykonywania władzy rodzicielskiej, a w przypadku braku takiego porozumienia rozstrzyga o tym problemie sąd. Rozstrzygnięcie sądu w pierwszej kolejności ma uwzględniać postulat, aby władza rodzicielska przysługiwała oboju rodzicom. W sytuacji jednak, gdy pozostawienie władzy rodzicielskiej przy obojgu rodzicach byłoby sprzeczne z dobrem dziecka, wówczas sąd winien powierzyć wykonywanie władzy rodzicielskiej jednemu z rodziców, ograniczając władzę rodzicielską drugiego z rodziców do prawa do decydowania o istotnych sprawach małoletniego.

Projektowana nowelizacja przewiduje wprowadzenie jako zasady wyłącznie pozostawienie władzy rodzicielskiej nad dzieckiem obojgu rodzicom z określeniem zasad tzw. opieki naprzemiennej. Nowelizacja przewiduje tylko jedno odstępstwo od tej zasady, a to przypadek, gdy jedno z rodziców mieszka zagranicą. Ponadto, na rodziców zostanie nałożony obowiązek wzajemnego informowania się o sprawach dziecka, a także przekazywania odpowiednich dokumentów dziecka, np. paszportu.

Na opisanej zmianie nowelizacja nie poprzestaje. Projektodawcy, poszukując rozwiązania istniejącego w praktyce sądowej problemu utrudniania sprawowania władzy rodzicielskiej, a także co jest z tym immanentnie związanie odbywaniem kontaktów z dzieckiem, wprowadzają odpowiedzialność karną z takie postępowanie. W konsekwencji proponuje się, aby utrudnianie lub uniemożliwienie wykonywania kontaktów lub sprawowania opieki nad małoletnim lub osobą nieporadną ze względu na jej stan psychiczny lub fizyczny karane było karą ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat dwóch. W przypadkach najdrastyczniejszych, a to w sytuacji, gdy wyniku takiego postępowania dziecko dozna uszczerbku na zdrowiu psychicznym, sprawca będzie podlegał karze pozbawienia wolności od roku do lat trzech, natomiast, gdy konsekwencją takie postępowania, będzie targnie się na własne życie przez pokrzywdzonego, sprawca będzie podlegał karze pozbawienia wolności od dwóch aż do 12 lat.

Wprowadzenie projektowanych zmian może w wielu przypadkach spowodować, iż niezbędna okaże się pomoc adwokata, aby chcąc chronić swoje dziecko nie narazić się na odpowiedzialność karną.

Projekt ustawy dostępny pod adresem (dostęp 16.04.2018):

https://www.senat.gov.pl/prace/senat/proces-legislacyjny-w-senacie/inicjatywy-ustawodawcze/inicjatywa,61.html