Przedstawienie zarzutów w postępowaniu karnym – co to oznacza i jakie pociąga za sobą konsekwencje?

Uregulowana w ustawie z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego (tekst jednolity Dz. U. z 2017 r., poz. 1904) instytucja przedstawienia zarzutów ma niebagatelne znaczenie nie tylko dla losów prowadzonego postępowania przygotowawczego, ale przede wszystkim dla dalszych losów osoby, której to postępowanie dotyczy.

Słowem wyjaśnienia należy wskazać, iż w obecnym stanie prawnym można wyróżnić dwie formy przedstawienia zarzutów: zwykłe oraz uproszczone. Pierwsze z nich dotyczy sytuacji, kiedy to wydawany jest dokument nazywany postanowieniem o przedstawieniu zarzutów. Postanowienie to jest ogłaszane osobie, której stawiane są zarzuty, a następnie przystępuje się do przesłuchania tejże osoby na okoliczności dotyczące zarzucanego czynu zabronionego (potocznie zwanego przestępstwem). Uproszczone przedstawienie zarzutów polega zaś na powiadomieniu osoby podejrzanej o treści zarzutu wpisanego do protokołu przesłuchania i następnie przystąpieniu do samego przesłuchania w zakresie stawianego zarzutu. Taka uproszczona forma – czyli bez wydawania formalnego postanowienia – jest stosowana w tzw. wypadkach niecierpiących zwłoki, czyli kiedy istnieje obawa zatarcia śladów lub dowodów danego przestępstwa oraz w przypadku kiedy to postępowanie przygotowawcze prowadzone jest w formie dochodzenia.

Przedstawienie zarzutów danej osobie powoduje, że prowadzone dochodzenie lub śledztwo przechodzi w kolejną fazę tego postępowania tzw. in personam (czyli właśnie przeciwko określonej osobie), a zakończony zostaje etap tzw. postępowania in rem (czyli w danej sprawie). Co jednak ważne, osobie wobec której skierowano konkretne zarzuty, przysługują od tego momentu prawa strony, w tym wszelkie uprawnienia służące obronie jej interesów w toczącym się postępowaniu wraz z prawem do korzystania z pomocy obrońcy. Od tego momentu – czyli od wydania postanowienia o przedstawieniu zarzutów bądź od postawienia zarzutu w związku z rozpoczęciem przesłuchania bez wydania takiego postanowienia – osoba taka staje się podejrzanym. Podejrzanego, mimo zarzuconego mu czynu – i wymaga to stanowczego podkreślenia – należy uznawać za niewinnego dopóki jego wina nie zostanie udowodniona i następnie stwierdzona prawomocnym wyrokiem wydanym przez właściwy sąd.

Od podejrzanego trzeba odróżnić osobę podejrzaną. Pojęcia te są niestety często mylnie ze sobą utożsamiane. Mianowicie osoba podejrzana to osoba, którą podejrzewa się o popełnienie przestępstwa, ale której nie przedstawiono dotychczas zarzutu popełnienia konkretnego czynu zabronionego. Wobec powyższych rozważań istotne jest, że osoba podejrzana nie jest stroną postępowania przygotowawczego,w związku z czym nie przysługują jej takie uprawnienia, jakie posiada podejrzany. Niemniej jednak osoba podejrzana dysponuje uprawnieniami, które wynikają ze skierowanej wobec niej czynności procesowej, czyli przykładowo prawo do uzyskania informacji o przyczynach zatrzymania czy prawo do umożliwienia jej nawiązania kontaktu z adwokatem.

Jak już wspomniano, podejrzany w toku prowadzonego postępowania przygotowawczego (tj. śledztwa lub dochodzenia) dysponuje szeregiem uprawnień, którymi m. in. są:

  • prawo do informacji o treści stawianych zarzutów oraz sporządzenia ich pisemnego uzasadnienia, w tym ich zmianach i uzupełnieniach, jeżeli takowe mają miejsce w toku dalszych czynności;
  • prawo do składania wyjaśnień (w określonych przypadkach również na piśmie), odmowy składania wyjaśnień i odmowy odpowiedzi na pytania (wszystkie bądź poszczególne) bez podania powodów;
  • prawo do uzyskania dostępu do akt sprawy oraz tworzenia ich odpisów i fotokopii – za wcześniejszą zgodą wyrażoną przez prokuratora;
  • prawo do skorzystania z bezpłatnej pomocy tłumacza oraz uzyskania przetłumaczonych odpisów wydanych w sprawie orzeczeń, jeżeli podejrzany nie włada językiem polskim lub jest osobą głuchą lub niemą, a porozumienie za pomocą pisma jest niewystarczające;
  • prawo do udziału w czynnościach śledztwa lub dochodzenia, jeżeli czynności takich nie będzie można w przyszłości przeprowadzić na rozprawie;
  • prawo do składania wniosków dowodowych dotyczących dokonania czynności w toku śledztwa np. przesłuchania określonych osób lub zbadania danych okoliczności;
  • prawo do złożenia wniosku o końcowe zaznajomienie się z materiałami postępowania przygotowawczego przed jego zakończeniem oraz do złożenia w terminie trzech dni od daty zapoznania wniosków dowodowych lub wniosków o uzupełnienie o dane dokumenty akt prowadzonego śledztwa lub dochodzenia;
  • prawo do korzystania z pomocy obrońcy w toku wszystkich czynności śledztwa i dochodzenia (w tym także tych wymienionych powyżej), poczynając od uprawnienia do przesłuchania podejrzanego z udziałem obrońcy po prawo do końcowego zaznajomienia się ze zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym; w niektórych przypadkach korzystanie z pomocy obrońcy jest obligatoryjne, jednakże jest to materia, której poświęcony zostanie odrębny wpis na blogu.

Podsumowując należy stwierdzić, iż czynność przedstawienia zarzutów kształtuje prowadzone postępowanie przygotowawcze, a sam stawiany podejrzanemu zarzut wyznacza jego ramy. Podejrzany korzystając z szeregu posiadanych uprawnień ma możliwość prowadzenia swojej obrony w sposób aktywny (m.in. złożenia wyjaśnień oraz składania wniosków dowodowych celem jednoznacznego dowiedzenia swojej niewinności) lub pasywny (m.in. odmowy złożenia wyjaśnień i odpowiedzi na pytania oraz pozostawieniu czynności dowodowych organowi prowadzącemu postępowanie, który musi wykazać jego winę). Podejrzany – mając na uwadze zarzucany czyn oraz osobisty stosunek do niego w kontekście danego wydarzenia z przeszłości – ma również możliwość dobrowolnego poddania się odpowiedzialności karnej i uzgodnienia określonej kary bądź środka karnego przy zastosowaniu instytucji zamieszczonych w Kodeksie postępowania karnego, które to pozwolę sobie przytoczyć w kolejnych wpisach. Niemniej podjęcie odpowiednich – i co najważniejsze – świadomych działań każdorazowo zależy od okoliczności konkretnej sprawy, a w ich doborze niewątpliwie może pomóc wcześniejsza konsultacja i rozmowa z adwokatem.

Jeżeli zatem potrzebujesz pomocy prawnej lub pragniesz rozwiać swoje wątpliwości, serdecznie zapraszam do kontaktu.

Adwokat Przemysław Jarząbek

697-027-606

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *