„Prawo do namysłu” – czyli jak skutecznie odstąpić od umowy zawartej na odległość lub poza lokalem przedsiębiorstwa?

DEFINICJA

W pierwszej kolejności należy wyjaśnić czym w zasadzie jest wspomniane w tytule tzw. „prawo do namysłu”. Otóż w prawo to wyposażeni zostali konsumenci, którzy zawarli daną umowę na odległość czyli, przykładowo za pośrednictwem Internetu czy telefonu lub poza lokalem przedsiębiorstwa, czyli na przykład w ramach zorganizowanego pokazu w lokalnym domu kultury czy restauracji, wycieczki czy też w trakcie wizyty akwizytora we własnym mieszkaniu. Prawo to pozwala takiemu konsumentowi na dokładne zapoznanie się z towarem i spokojne rozważenie racjonalności zawartej umowy. Istotne jest wskazanie, że na prawo to nie można się powołać w sytuacji zawarcia umowy (dokonania danej transakcji) w sposób tradycyjny tzn. podczas osobistej wizyty w sklepie bądź w siedzibie przedsiębiorcy. Najczęściej zawieraną w ten sposób umową jest umowa sprzedaży, dlatego też właśnie tę umowę przyjmijmy na potrzeby niniejszego wpisu.

Gwoli porządku zaznaczenia wymaga, że powyższe uprawnienie znajduje swoje źródło w przepisach art. 27 – 38 Ustawy z dnia 30 maja 2014 roku o prawach konsumenta (Dz. U. z 2014 r., poz. 827 z późn. zm.), które weszły w życie w dniu 25 grudnia 2014 roku i od tej daty znajdują swoje zastosowanie. Jak wskazywałem, prawo do odstąpienia od umowy zawartej na odległość lub poza lokalem przedsiębiorstwa przysługuje jedynie konsumentowi (kupującemu) w transakcjach zawieranych pomiędzy nim, a przedsiębiorcą (sprzedawcą). Przez konsumenta należy rozumieć osobę fizyczną dokonującą z przedsiębiorcą czynności prawnej niezwiązanej bezpośrednio z jej działalnością gospodarczą  lub zawodową. Z kolei mówiąc o przedsiębiorcy – pomimo istnienia wielu definicji w tym zakresie – generalnie mamy na myśli osobę fizyczną, osobę prawną lub jednostkę organizacyjną niebędącą osobą prawną, której odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną (np. spółki osobowe, wspólnoty mieszkaniowe, stowarzyszenia zwykłe czy jednostki budżetowe) prowadzącą we własnym imieniu działalność gospodarczą lub zawodową w celu zarobkowym.

WYMOGI FORMALNE

Zgodnie z treścią przytoczonych przepisów konsument, który zawarł umowę na odległość lub poza lokalem przedsiębiorstwa, może w terminie 14 dni odstąpić od niej bez podawania przyczyny i bez ponoszenia kosztów z wyjątkiem kosztów wynikających z bezpośredniego zwrotu otrzymanej rzeczy, kosztów dodatkowych bądź kosztów z tytułu świadczeń spełnionych do chwili odstąpienia od umowy. Wpływ na rozpoczęcie biegu przywołanego 14-dniowego terminu do odstąpienia od umowy ma treść zawartej umowy i określony w niej sposób jej realizacji:

  • dla umowy, w wykonaniu, której przedsiębiorca wydaje rzecz, będąc zobowiązany do przeniesienia jej własności – od objęcia rzeczy w posiadanie przez konsumenta lub wskazaną przez niego osobę trzecią inną niż przewoźnik;
  • w przypadku umowy, która obejmuje wiele rzeczy, które są dostarczane osobno, partiami lub w częściach – od objęcia w posiadanie ostatniej rzeczy, partii lub części;
  • w przypadku umowy, która polega na regularnym dostarczaniu rzeczy przez czas oznaczony – od objęcia w posiadanie pierwszej z tych rzeczy;
  • dla pozostałych umów – od dnia zawarcia umowy.

Istotne znaczenie dla biegu i długości terminu do odstąpienia przez konsumenta od w/w umów ma zrealizowanie przez przedsiębiorcę obowiązku informacyjnego dotyczącego prawa do odstąpienia od takich umów a informacja ta ma być przekazana w sposób odpowiedni, czyli dokładny i zrozumiały. Jeżeli bowiem przedsiębiorca takiego obowiązku nie wykona, ograniczy go lub o nim zapomni, wówczas termin 14 dni na odstąpienie od umowy zostaje wydłużony o kolejne 12 miesięcy. Niepełne pouczenie (np. brak precyzyjnie wskazanego 14 – dniowego terminu) jest traktowane jak jego brak i także stanowi podstawę do wydłużenia terminu na odstąpienie do przytoczonych 12 miesięcy. Jeżeli zaś przedsiębiorca skoryguje swoje niedopatrzenie i prawidłowo poinformuje konsumenta o jego prawie do odstąpienia od umowy, wówczas termin 14 – dniowy zaczyna ponownie obowiązywać.

Aby skutecznie odstąpić od umowy zawartej na odległość lub poza lokalem przedsiębiorstwa, konsument (kupujący) winien złożyć przedsiębiorcy (sprzedawcy) stosowne oświadczenie o odstąpieniu – i najlepiej zrobić to w formie pisemnej. W treści tego oświadczenia należy podać wszystkie dane dotyczące danej umowy tj. datę jej zawarcia, numer umowy, jeżeli takowy istnieje, nazwę i dokładny adres przedsiębiorcy, przedmiot umowy, wartość umowy, jeżeli została określona. Następnie takie oświadczenie należy opatrzyć miejscowością i datą jego sporządzenia oraz własnoręcznym, najlepiej czytelnym podpisem. Nie ulega wątpliwości, że z treści tego pisma ma jednoznacznie wynikać samo oświadczenie o odstąpieniu tzn., że konsument odstępuje od szczegółowo opisanej umowy i żąda zwrotu tego, co przekazał przedsiębiorcy (jeżeli w ramach zawartej umowy takie wzajemne świadczenia stron miały miejsce). Do zachowania terminu na odstąpienie od umowy wystarczy wysłanie w/w oświadczenia na prawidłowy adres przedsiębiorcy przed upływem 14 dni – zalecam wysłanie go listem poleconym za zwrotnym potwierdzeniem odbioru (liczy się wyłącznie czas wysłania tego oświadczenia, czyli nadania go w placówce pocztowej). Przykładowy wzór takiego oświadczenia stanowi załącznik nr 2 do Ustawy z dnia 30 maja 2014 roku o prawach konsumenta.

W przypadku, gdy konsument (kupujący) w ramach zawartej umowy otrzymał od przedsiębiorcy jakikolwiek towar to wówczas zobowiązany jest w ciągu kolejnych 14 dni od momentu złożenia (wysłania) pisma wraz z oświadczeniem o odstąpieniu od umowy, zwrócić kompletny towar na prawidłowy adres przedsiębiorcy (sprzedawcy). Podobnie za wystarczające do zachowania tego terminu jest wysłanie towaru przed jego upływem – przy czym należy tutaj zwrócić uwagę na właściwe zabezpieczenie przesyłki oraz takie potwierdzenie jej nadania, w którym wymieniony zostanie cały otrzymany od przedsiębiorcy towar. Takie działania pozwolą zabezpieczyć się przed ewentualnymi zastrzeżeniami czy zarzutami ze strony przedsiębiorcy odnośnie kwestii nieprawidłowego używania towaru bądź jego uszkodzenia czy zniszczenia przez konsumenta, co z kolei może mieć wpływ na zmniejszenie wartości tego towaru, czego konsekwencją może być dochodzenie przez przedsiębiorcę odszkodowania bądź zwrócenia przekazanych przez konsumenta środków w niższej wysokości. Podkreślić przy tym należy, że przedsiębiorca może skorzystać z takich uprawnień tylko w sytuacji prawidłowego zrealizowania wspomnianego obowiązku informacyjnego, w ramach którego poinformuje on konsumenta o tego typu roszczeniach (w innym przypadku takie uprawnienie przedsiębiorcy wygasa). Złożenie przez konsumenta prawidłowego oświadczenia o odstąpieniu od w/w umów, przy zachowaniu właściwego terminu nakłada na przedsiębiorcę obowiązek niezwłocznego – nie później niż w terminie 14 dni od otrzymania od konsumenta takiego oświadczenia – zwrotu wszystkich dokonanych przez niego płatności. Przedsiębiorca może jednak wstrzymać się ze zwrotem płatności uzyskanych od konsumenta do chwili otrzymania rzeczy (towaru) z powrotem lub dostarczenia przez konsumenta dowodu jej odesłania, w zależności od tego, które zdarzenie nastąpi wcześniej.

WYŁĄCZENIA

Należy nadmienić, że opisane „prawo do namysłu” konsumenta nie jest prawem absolutnym, wobec czego nie zawsze będzie możliwe skuteczne jego wykorzystanie. Katalog umów, w przypadku zawarcia których wyłączona została możliwość odstąpienia od umowy zawartej na odległość lub poza lokalem przedsiębiorstwa zawiera art. 38 pkt 1) – 13) Ustawy z dnia 30 maja 2014 roku o prawach konsumenta. Pomimo dość skrupulatnego wyliczenia, w katalogu tym znajdują się sformułowania mogące przysparzać trudności w ich dokładnym zrozumieniu. Nie bez znaczenia jest również okoliczność, iż bardzo często adresatami umów zawieranych na odległość lub poza lokalem przedsiębiorstwa są osoby starsze, które niejednokrotnie informowane o walorach i zaletach danego produktu, w tym także o dodatkowych promocjach czy darmowych prezentach, bywają wprowadzane w błąd i dopiero po spokojnym zapoznaniu się z danym produktem stwierdzają, że nie jest im on w ogóle potrzebny lub, że jego cena jest zdecydowanie niższa. Dlatego też w przypadku zawarcia takiej umowy, każdorazowo zachęcam do przedyskutowania tej sytuacji w gronie najbliższych osób bądź przeprowadzenia rozmowy z adwokatem, które to czynności pozwolą na uzmysłowienie ważnych kwestii i wyjaśnienie wszelkich w tym zakresie wątpliwości.

Adwokat Przemysław Jarząbek
697-027-606
przemyslaw.jarzabek@adwokatura.pl

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *