Postępowanie karne wykonawcze – kiedy się rozpoczyna, na czym polega i kogo dotyczy?

INFORMACJE OGÓLNE

Postępowanie karne w polskim systemie prawa karnego składa się z kilku etapów tj. postępowania przygotowawczego, postępowania głównego (sądowego), postępowania odwoławczego oraz – w przypadku wydania prawomocnego wyroku skazującego – postępowania wykonawczego. Istotą tego postępowania jest w zasadzie realizacja dwóch funkcji tj. funkcji egzekucyjnej polegającej na wykonaniu zapadłego, prawomocnego wyroku względem osoby skazanej oraz likwidacyjnej, czyli na zgodnym z prawem eliminowaniu skutków skazania lub łagodzenia jego efektów zarówno wobec tej osoby, jak i społeczeństwa. Osoba ta – będąca już od tego momentu skazanym/-ną (a nie oskarżonym/-ną czy podejrzanym/-ną) – jako strona tego postępowania ma możliwość korzystania z przysługujących jej praw, a te wraz z zasadami egzekwowania orzeczonych wobec skazanego kar zostały określone przede wszystkim w ustawie z dnia 6 czerwca 1997 roku – Kodeks karny wykonawczy zwanym dalej w skrócie k.k.w. (Dz.U. 1997 Nr 90, poz. 557 z późn. zm.).

CELE I ZASADY POSTĘPOWANIA WYKONAWCZEGO

Należy wskazać, że głównym celem postępowania wykonawczego jest umożliwienie osobie skazanej wyrokiem karnym powrotu do społeczeństwa i prawidłowego w nim funkcjonowania przy jednoczesnym przeciwdziałaniu powrotowi do przestępstwa. Zatem – prócz przyznanych uprawnień – skazany w pierwszej kolejności zobowiązany jest poddać się rygorom i ograniczeniom stanowiących konsekwencję nieprzestrzegania obowiązujących norm z zakresu szeroko rozumianego prawa karnego. Prócz bowiem zadośćuczynieniu przez skazanego nałożonym środkom karnym (i/lub ewentualnie dalszym obowiązkom wynikającym z charakteru danego przestępstwa i orzeczonego wyroku), osoba skazana zobowiązana jest wykonać w sposób prawidłowy orzeczoną karę, którą może być kara grzywny, ograniczenia wolności bądź pozbawienia wolności w wymiarze określonym przez sąd rozpoznający daną sprawę. Podkreślenia wymaga, że – podobnie jak w przypadku postępowania przygotowawczego, jak i głównego czy odwoławczego – nad postępowaniem wykonawczym swoją kontrolę sprawuje właściwy sąd, którym jest przeważnie albo sąd, który wydał orzeczenie w pierwszej instancji albo sąd penitencjarny (czyli sąd okręgowy), w którego okręgu przebywa skazany. W tym ostatnim przypadku właściwość sądu penitencjarnego wynika z poszczególnych spraw zastrzeżonych w Kodeksie karnym wykonawczym dla tego sądu (zob. art. 3 k.k.w.).

Podobnie jak we wcześniejszych, wymienionych wyżej etapach postępowania karnego, tak również w przypadku postępowania karnego wykonawczego obowiązują konkretne zasady, które są szczególnie istotne dla wykonującego daną karę skazanego. Zgodnie bowiem z wyrażoną w art. 4 § 1 i 2 k.k.w. zasadą humanitaryzmu kary, środki karne, środki kompensacyjne, przepadek, środki zabezpieczające i środki zapobiegawcze wykonuje się w sposób humanitarny, z poszanowaniem godności ludzkiej skazanego; zakazuje się stosowania tortur lub nieludzkiego albo poniżającego traktowania i karania skazanego. Skazany zachowuje również swoje prawa i wolności obywatelskie, a ich ograniczenie może wynikać jedynie z ustawy oraz z wydanego na jej podstawie prawomocnego orzeczenia. Z powyższej zasady można wywieść, że celem postępowania wykonawczego nie jest to, żeby kara była dla skazanego możliwie jak najbardziej dotkliwa. Zasadę tę uzupełnia zasada podmiotowego traktowania skazanego, zgodnie z którą skazany jest podmiotem określonych w Kodeksie karnym wykonawczym przyznanych mu praw i nałożonych obowiązków w związku z czym jest on zobowiązany stosować się do wydanych przez właściwe organy poleceń zmierzających do wykonania zapadłego wobec niego orzeczenia. Wreszcie – zgodnie z zasadą prawa do obrony materialnej i formalnej sformułowaną w art. 6 i 8 k.k.w. – skazanemu jako stronie postępowania wykonawczego przyznano szereg uprawnień umożliwiających mu odpieranie zarzutów i prezentowanie własnych racji poprzez składanie stosownych wniosków, udział w posiedzeniach sądowych oraz zaskarżanie rozstrzygnięć podejmowanych w toku tego postępowania poprzez składanie skarg i zażaleń (obrona materialna). Skazany – w ramach obrony formalnej – ma prawo do ustanowienia i korzystania z pomocy obrońcy wykonującego zawód adwokata, który posiadając stosowną wiedzę oraz zdobyte doświadczenie może uświadomić skazanego o przysługujących mu w toku postępowania wykonawczego uprawnieniach, a następnie pomóc mu je urzeczywistnić. Co więcej, w ramach prawa do obrony formalnej, skazany pozbawiony wolności ma możliwość w zasadzie nieograniczonego kontaktu ze swoim obrońcą, a prowadzona z adwokatem korespondencja nie podlega cenzurze, nadzorowi, jak również zatrzymaniu, co w ramach postępowania wykonawczego stanowi swoisty wyjątek (art. 8a § 2 k.k.w).

ISTOTNE UPRAWNIENIA Z PERSPEKTYWY SKAZANEGO

Jak zasygnalizowano wyżej, skazany jako strona postępowania karnego wykonawczego posiada szereg uprawnień pozwalających mu na czynny udział w toku tego postępowania, w tym do składania nie tylko skarg i zażaleń, ale przede wszystkim wniosków istotnych w kontekście wykonywania wymierzonej mu kary. Zwrócić należy uwagę, że podczas samego procesu wykonywania kary w życiu skazanego mogą zajść ważne okoliczności mające wpływ na realizowaną karę – i to nie tylko z jego własnej inicjatywy. Z racji tematyki niniejszego artykułu pozwolę ograniczyć się jedynie do krótkiego wskazania instytucji, z których podczas wykonywania kary skazany ma prawo skorzystać – przy czym należy stanowczo podkreślić, że aby je skutecznie uzyskać konieczne jest spełnienie wymienionych w nich przesłanek (podstaw). Wobec powyższego, przykładowo trzeba m. in. wymienić:

  • odroczenie wykonania kary pozbawienia wolności (art. 150 k.k.w. i art. 151 k.k.w.);
  • przerwa w wykonaniu kary pozbawienia wolności (art. 153 k.k.w.);
  • warunkowe zawieszenie wykonania kary (art. 152 k.k.w.);
  • dozór elektroniczny (art. 43a k.k.w. i dalsze, w tym art. 43la k.k.w.);
  • warunkowe przedterminowe zwolnienie (art. 77 § 1 k.k., Art. 78 k.k., art. 159 – 163 k.k.w.);
  • rozłożenie grzywny na raty (art. 49 k.k.w.);
  • zmiana formy wykonywanej kary ograniczenia wolności (art. 63a k.k.w.);
  • wstrzymanie wykonania kary zastępczej (art. 65a k.k.w.);
  • wydanie wyroku łącznego (art. 85 – 90 k.k., art. 568a – 577 k.p.k.);
  • wcześniejsze zatarcie skazania (art. 107 § 2 k.k.).

Przywołane instytucje zostaną szczegółowo przybliżone w dalszych wpisach niniejszego bloga. Oczywiście zaznaczenia wymaga, że trafność ubiegania się i skutecznego skorzystania z każdej z w/w instytucji jest przede wszystkim zależna od rodzaju i formy kary wykonywanej w ramach postępowania wykonawczego, jak również konkretnej sytuacji, w jakiej znajduje się skazany. Odbywanie bowiem kary pozbawienia wolności w jednostce penitencjarnej jaką jest zakład karny (lub czasami areszt śledczy) niewątpliwie nie pozwoli na skorzystanie z odroczenia wykonania kary, ponieważ kara ta jest już wówczas wykonywana (w tej sytuacji w grę możliwe będzie jedynie ubieganie się o przerwę w karze lub dozór elektroniczny, jeżeli zostaną spełnione ku temu odpowiednie przesłanki). Dlatego też konsultacja prawna z podmiotem zawodowo trudniącym się takimi sprawami, jakim jest adwokat wydaje się być często nieodzowna.

Uprzejmie informujemy, że nasza Kancelaria świadczy kompleksowe usługi w zakresie obrony skazanych oraz pomocy ich rodzinom na każdym etapie postępowania wykonawczego, dlatego też w przypadku zaistnienia potrzeby zasięgnięcia porady prawnej, przygotowania odpowiedniego wniosku lub reprezentacji w charakterze obrońcy, zapraszamy do kontaktu we wskazanych formach.

Adwokat Przemysław Jarząbek
697-027-606
przemyslaw.jarzabek@adwokatura.pl

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *