Sądowe ustalenie ojcostwa i roszczenia z tym związane – w jaki sposób tego dokonać i na co należy zwrócić uwagę?

Konieczność ustalenia ojcostwa wobec dziecka zachodzi w sytuacji, kiedy rodzice tego dziecka nie pozostają w związku małżeńskim w momencie jego urodzenia, a więc wówczas, gdy nie istnieje domniemanie (czyli inaczej mówiąc hipotetyczne, mające oparcie w przepisach prawa założenie), iż ojcem dziecka, jest mąż matki tego dziecka. Zgodnie z obowiązującymi przepisami wspominanego we wcześniejszych wpisach Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego zwanego dalej „k.r.o” – przytoczone domniemanie ojcostwa męża matki dziecka obejmuje również sytuację, w której do ustania małżeństwa lub jego unieważnienia doszło nie później niż przed upływem trzystu dni od urodzenia dziecka (art. 62 § 1 k.r.o.). Ustalenia ojcostwa generalnie można dokonać dwojako: albo poprzez uznanie dziecka przed kierownikiem urzędu stanu cywilnego, sądem opiekuńczym (wydziałem rodzinnym), polskim konsulem (za granicą) notariuszem lub urzędnikiem (wójtem, burmistrzem, prezydentem miasta itp.) w drodze złożonego przez mężczyznę, od którego dziecko pochodzi oświadczenia albo poprzez sądowe ustalenie ojcostwa na podstawie wydanego orzeczenia sądu. Obowiązujące prawo dopuszcza także dodatkową, niejako trzecią opcję uznania dziecka, jednakże jej specyfika odnosi się do sytuacji, gdy uznanie ojcostwa odbywa się przy zastosowaniu procedury medycznie wspomaganej prokreacjizob. art. 751 § 1-4 k.r.o.

WSZCZĘCIE I PRZEBIEG POSTĘPOWANIA

Do uzyskania orzeczenia sądu ustalającego ojcostwo danego mężczyzny niezbędne jest złożenie pisma procesowego stanowiącego w tym przypadku pozew (można go w tej sprawie złożyć jedynie w formie pisemnej) do sądu rejonowego wydziału rodzinnego właściwego ze względu na miejsce zamieszkania pozwanego/-ych lub według miejsca zamieszkania osoby uprawnionej czyli powoda/-ów. Decyzję w tym zakresie podejmuje ten, kto w sprawie taki pozew pragnie skierować czyli powód/-owie. Podmiotami uprawnionymi do złożenia takiego powództwa są: dziecko, matka dziecka, domniemany ojciec dziecka i prokurator (gdy wymaga tego dobro dziecka lub ochrona interesu społecznego, a więc w sytuacjach szczególnych). Przez domniemanego ojca należy rozumieć  mężczyznę, który obcował z matką dziecka nie dawniej niż w trzechsetnym, a nie później niż w sto osiemdziesiątym pierwszym dniu przed urodzeniem dziecka albo tego, kto był dawcą komórki rozrodczej w przypadku dziecka urodzonego w wyniku dawstwa partnerskiego w procedurze medycznie wspomaganej prokreacji. Należy zwrócić uwagę, iż powyższe domniemanie można obalić, jeżeli na podstawie innych, zgromadzonych w toku postępowania okoliczności (materiału dowodowego) wynika, że matka dziecka w przytoczonym okresie obcowała fizycznie z innym mężczyzną, w związku z czym jego ojcostwo jest bardziej prawdopodobne (zob. art. 85 § 1 i 2 k.r.o.).

Istotnego wskazania wymaga, że jeśli powodem jest domniemany ojciec dziecka to winien on wytoczyć powództwo o ustalenie ojcostwa przeciwko dziecku i matce, a gdy matka nie żyje tylko przeciwko dziecku (w miejsce nieżyjącego dziecka sąd ustanawia wtedy kuratora). Z kolei dziecko albo matka powinni prawidłowo wytoczyć tożsame powództwo przeciwko domniemanemu ojcu, a gdy ten nie żyje to wówczas przeciwko kuratorowi ustanowionemu przez sąd opiekuńczy. (zob. art. 84 § 1-3 k.r.o.) Zaznaczyć trzeba, że zarówno matka, jak i domniemany ojciec nie mogą wytoczyć powództwa o ustalenie ojcostwa po osiągnięciu przez dziecko pełnoletności lub po śmierci dziecka (podobnie niemożliwe jest uznanie dziecka po ukończeniu przez niego 18-stego roku życia). Stwierdzenia zatem wymaga, że wytoczenie powództwa o ustalenie ojcostwa – w przeciwieństwie do powództwa o zaprzeczenie ojcostwa, czyli sytuacji, kiedy wskazany jako ojciec mężczyzna, twierdzi, że nie jest ojcem danego dziecka – nie jest obwarowane żadnym terminem, za wyjątkiem wystąpienia w/w zdarzeń tj. osiągnięcia przez dziecko pełnoletności lub śmierci dziecka. Relewantne znaczenie ma również fakt, że strona dochodząca ustalenia ojcostwa (czyli powód/-odowie), zgodnie z treścią art. 96 ust. 1 pkt 1 Ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych z dnia 28 lipca 2005 roku (tj. Dz. U. z 2019 r., poz. 785) – ostatnio znowelizowanej i zwiększającej opłaty sądowe – nie ma obowiązku uiszczania kosztów sądowych, również gdy dochodzi dalszych roszczeń z tą sprawą związanych. Wyjątkiem od tej reguły jest sytuacja, kiedy dochodzone powództwo o ustalenie ojcostwa zostanie uznane za bezzasadne – wówczas sąd może obciążyć stronę powodową kosztami prowadzonego postępowania, w tym kosztami często niezbędnego w tego typu sprawach dowodu z badań DNA, które nie są najniższe. Jest to jednak swobodne uznanie sądu rozpoznającego sprawę, który przy całokształcie istniejących w sprawie okoliczności może nie obciążyć powoda/ów tymi kosztami
w ogóle lub w pewnej części.

ROSZCZENIA POKREWNE Z USTALENIEM OJCOSTWA

Formułując żądanie w złożonym pozwie o ustalenie ojcostwa należy jednoznacznie wskazać, że wnosi się o ustalenie, że dany pozwany (trzeba bliżej określić tę osobę podając jego dane takie jak imię, nazwisko, datę i miejsce urodzenia, ewentualnie PESEL) jest ojcem danego dziecka (dane podobne jak w przypadku pozwanego), ponieważ w przypadku braku takiego wskazania, sąd nie rozpatrzy złożonego pozwu. Niemniej – prócz przytoczonego, niezbędnego określenia żądania – w postępowaniu o sądowe ustalenie ojcostwa można dochodzić dalszych roszczeń takich jak:

  • zasądzenie od pozwanego (ojca) alimentów na rzecz małoletniego dziecka;
  • pokrycie wydatków poniesionych przez matkę dziecka w związku z ciążą
    i porodem oraz kosztów trzymiesięcznego utrzymania matki w okresie połogu
    (z ważnych powodów matka dziecka może dochodzić udziału ojca w kosztach swojego utrzymania przez czas dłuższy niż trzy miesiące);
  • pokrycie innych wydatków matki dziecka lub szczególnych strat majątkowych;
  • nadanie dziecku nazwiska ojca (w przypadku ukończenia przez dziecko 13 roku życia, konieczna do nadania nazwiska ojca jest zgoda małoletniego);
  • orzeczenie, że pozwanemu (ojcu) nie będzie przysługiwała władza rodzicielska nad dzieckiem (należy precyzyjnie określić przyczyny uzasadniające, że ojciec nie może jej sprawować);
  • zabezpieczenie powództwa o ustalenie ojcostwa;
  • nadanie wyrokowi w części zasądzającej alimenty rygoru natychmiastowej wykonalności;
  • zasądzenie od pozwanego na rzecz powoda/-odów kosztów procesu.

Nie ulega wątpliwości, iż okoliczności uzasadniające wystąpienie z powództwem o sądowe ustalenie ojcostwa należy właściwe udowodnić wykorzystując do tego przykładowo zeznania świadków, posiadane dokumenty, przytoczone wyżej domniemania, czy wreszcie dowód z badań DNA, który – jak podkreślałem – często bywa w tych sprawach nieodzowny. Ustalenie ojcostwa bowiem – prócz szeregu pozytywnych elementów z tym związanych, w tym także uzyskania pewności co do faktu bycia ojcem, któremu przysługują określone prawa – wiąże się również z konsekwencjami w postaci sprostania wielu obowiązkom jako rodzic, w tym przede wszystkim obowiązkowi utrzymania dziecka, a to z kolei pociąga za sobą niezbędność ponoszenia odpowiednich, comiesięcznych kosztów. Te wszystkie aspekty z pewnością potrafi przybliżyć i wyjaśnić adwokat posiadający wiedzę oraz doświadczenie w prowadzeniu takich spraw. Skorzystanie z jego usług nie tylko pozwoli na profesjonalne i kompleksowe przygotowanie solidnego pozwu, ale również zapewni osobie, która o taką pomoc się zwróci spokój i pewność podejmowanych działań, w tym wybraniu adekwatnych do okoliczności danej sprawy wniosków.

Adwokat Przemysław Jarząbek
697-027-606
przemyslaw.jarzabek@adwokatura.pl

Jak uzyskać zwolnienie od kosztów sądowych?

Jednym ze składników kosztów niezbędnych dla dochodzenia praw i roszczeń na drodze postępowania sądowego są tzw. koszty sądowe, czyli koszty które zakładając sprawę lub później już w jej toku, musimy uiścić na rzecz Skarbu Państwa.

Zasady i tryb pobierania kosztów sądowych w sprawach cywilnych, zasady ich zwrotu, wysokość opłat sądowych w sprawach cywilnych, zasady zwalniania od kosztów sądowych oraz umarzania, rozkładania na raty i odraczania terminu zapłaty należności sądowych zostały uregulowane w ustawie z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz.U. 2005 Nr 167 poz. 1398)

Wskazana ustawa reguluje, które pisma podlegają opłacie i jakiej wysokości jest to opłata. Zgodnie z art. 3 par. 2 ustawy opłacie podlegają w szczególności następujące pisma:

1) pozew i pozew wzajemny;

2) apelacja i zażalenie;

3) skarga kasacyjna i skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego

orzeczenia;

4) sprzeciw od wyroku zaocznego;

5) zarzuty od nakazu zapłaty;

6) interwencja główna i uboczna;

7) wniosek:

a) o wszczęcie postępowania nieprocesowego,

b) o ogłoszenie upadłości,

c) o wpis i wykreślenie w księdze wieczystej,

d) o wpis w Krajowym Rejestrze Sądowym i w rejestrze zastawów oraz

o zmianę i wykreślenie tych wpisów;

8) skarga:

a) o wznowienie postępowania,

b) o uchylenie wyroku sądu polubownego,

c) na orzeczenie referendarza sądowego,

d) na czynności komornika;

Opłaty wynikające z powołanej ustawy nie mogą jednak stanowić bariery dla zainicjowania postępowania w celu w dochodzenia słusznego i zasadnego roszczenia. Zatem w sytuacji, w której nie jesteśmy w stanie pokryć kosztów sądowych, a to z uwagi na trudną sytuację rodzinną i majątkową Ustawodawca daje nam możliwość ubiegania się o zwolnienie z obowiązku ponoszenia tych opłat. Zgodnie z art. 102 par. 1 ustawy zwolnienia od kosztów sądowych może się domagać osoba, która złoży oświadczenie, z którego wynika, że nie jest w stanie ich ponieść bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

W tym celu należy złożyć wniosek o zwolnienie od kosztów z krótkim uzasadnieniem naszej aktualnej sytuacji życiowej (rodzinną, finansową, zdrowotną). Ponadto do wniosku należy dołączyć oświadczenie obejmujące szczegółowe dane o naszym stanie rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach utrzymania.

Oświadczenie to jest składane według określonego wzoru, a informacje przez nas poddawane podlegają stosownej ocenie sądu, dlatego też gdyby sąd powziął wątpliwości co do prawdziwości zawartych w oświadczeniu informacji, może zarządzić stosowne dochodzenie, a stronę, która uzyskała zwolnienie od kosztów sądowych na podstawie świadomego podania nieprawdziwych okoliczności, skazać na grzywnę w wysokości do 1000 złotych, nałożyć obowiązek uiszczenia wszystkich opłaty od których strona była zwolniona oraz nakazać jej pokryć obciążające ją wydatki.

Wzór oświadczenia można pobrać ze strony Ministerstwa Sprawiedliwości:

OŚWIADCZENIE

Istotnym jest, że w sytuacji gdyby sąd nie uwzględnił wniosku o zwolnienie od kosztów, przysługuje Państwu możliwość zaskarżenia takiego rozstrzygnięcia.  W tym celu należy w terminie 7 dni od doręczenia postanowienia odmawiającego zwolnienia złożyć stosowne zażalenie, które nie podlega opłacie.

W przypadku pytań lub wątpliwości dotyczących wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, sposobu prawidłowego wypełnienia oświadczenia, bądź też przygotowania zażalenia na postanowienie odmawiające zwolnienia, zapraszamy do kontaktu z adwokatami naszej Kancelarii.

Adwokat Krzysztof Gawęcki

503-766-917

 

Ekspercki komentarz.

Z przyjemnością informujemy, iż jeden z naszych adwokatów został poproszony przez zespół redakcyjny Lex.pl o ekspercki komentarz do projektowanej nowelizacji Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Zapraszamy do zapoznania się z uwagami. Cały artykuł dostępny pod linkiem (dostęp 25.04.2018):

http://www.lex.pl/czytaj/-/artykul/wprowadzenie-opieki-naprzemiennej-budzi-kontrowersje

 

 

Kara więzienia za utrudnianie odbywania kontaktów ?

W dniu 27 marca 2018r. został w parlamencie złożony senacki projekt ustawy nowelizującej Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Projektowane zmiany, jeśli zostaną uchwalone, można uznać za rewolucjonizujące dotychczasowy sposób regulowania sprawowania władzy rodzicielskiej nad dziećmi. Nowelizacja dotknie zarówno sprawy rozwodowe jak również sprawy dot. uregulowania sprawowania władzy rodzicielskiej.

Zgodnie z dotychczasową regulacją Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego rodzice dziecka mają możliwość zawarcia porozumienia w przedmiocie sposobu wykonywania władzy rodzicielskiej, a w przypadku braku takiego porozumienia rozstrzyga o tym problemie sąd. Rozstrzygnięcie sądu w pierwszej kolejności ma uwzględniać postulat, aby władza rodzicielska przysługiwała oboju rodzicom. W sytuacji jednak, gdy pozostawienie władzy rodzicielskiej przy obojgu rodzicach byłoby sprzeczne z dobrem dziecka, wówczas sąd winien powierzyć wykonywanie władzy rodzicielskiej jednemu z rodziców, ograniczając władzę rodzicielską drugiego z rodziców do prawa do decydowania o istotnych sprawach małoletniego.

Projektowana nowelizacja przewiduje wprowadzenie jako zasady wyłącznie pozostawienie władzy rodzicielskiej nad dzieckiem obojgu rodzicom z określeniem zasad tzw. opieki naprzemiennej. Nowelizacja przewiduje tylko jedno odstępstwo od tej zasady, a to przypadek, gdy jedno z rodziców mieszka zagranicą. Ponadto, na rodziców zostanie nałożony obowiązek wzajemnego informowania się o sprawach dziecka, a także przekazywania odpowiednich dokumentów dziecka, np. paszportu.

Na opisanej zmianie nowelizacja nie poprzestaje. Projektodawcy, poszukując rozwiązania istniejącego w praktyce sądowej problemu utrudniania sprawowania władzy rodzicielskiej, a także co jest z tym immanentnie związanie odbywaniem kontaktów z dzieckiem, wprowadzają odpowiedzialność karną z takie postępowanie. W konsekwencji proponuje się, aby utrudnianie lub uniemożliwienie wykonywania kontaktów lub sprawowania opieki nad małoletnim lub osobą nieporadną ze względu na jej stan psychiczny lub fizyczny karane było karą ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat dwóch. W przypadkach najdrastyczniejszych, a to w sytuacji, gdy wyniku takiego postępowania dziecko dozna uszczerbku na zdrowiu psychicznym, sprawca będzie podlegał karze pozbawienia wolności od roku do lat trzech, natomiast, gdy konsekwencją takie postępowania, będzie targnie się na własne życie przez pokrzywdzonego, sprawca będzie podlegał karze pozbawienia wolności od dwóch aż do 12 lat.

Wprowadzenie projektowanych zmian może w wielu przypadkach spowodować, iż niezbędna okaże się pomoc adwokata, aby chcąc chronić swoje dziecko nie narazić się na odpowiedzialność karną.

Projekt ustawy dostępny pod adresem (dostęp 16.04.2018):

https://www.senat.gov.pl/prace/senat/proces-legislacyjny-w-senacie/inicjatywy-ustawodawcze/inicjatywa,61.html

Rozwód – kiedy jest możliwy? Co napisać w pozwie?

Decyzja o rozwodzie jest niewątpliwie decyzją z kategorii tych niezwykle trudnych i ważnych, dlatego zanim ją podejmiesz musisz koniecznie zastanowić się nad tym, czy w twojej sytuacji zachodzą okoliczności pozwalające na orzeczenie przez sąd rozwodu, a jednocześnie czy brak jest okoliczności wykluczających możliwość jego orzeczenia. Okoliczności takie nazywamy odpowiednio pozytywnymi i negatywnymi przesłankami rozwodu.


Pozytywne przesłanki orzeczenia rozwodu

Kodeks rodzinny i opiekuńczy wyjaśnia, że każdy z małżonków może żądać, aby sąd rozwiązał jego małżeństwo przez rozwód, ale tylko wtedy jeżeli między małżonkami nastąpił zupełny i trwały rozkład pożycia.

Zupełny rozkład pożycia w praktyce przejawia się tym, że między małżonkami ustały więzi natury uczuciowej (duchowej), fizycznej (cielesnej) oraz gospodarczej (finansowej). Jeżeli stwierdzimy zatem, że w naszym pożyciu małżeńskim wszystkie z wymienionych więzi faktycznie zanikły, to wówczas można powiedzieć, że nastąpił jego zupełny rozkład.

Trwałość rozkładu pożycia oznacza natomiast, jak podpowiada praktyka sądowa, że stan zupełnego jego rozkładu tj. braku wszystkich trzech omówionych więzi, istnieje co najmniej od 6 miesięcy i nie ma przy tym szans i perspektyw na uratowanie związku w przyszłości.


Negatywne przesłanki orzeczenia rozwodu

Brak możliwości do orzeczenia rozwodu zachodzi w przypadku wystąpienia przynajmniej jednej z negatywnych przesłanek rozwodowych, do których zaliczamy następujące sytuacje:

  • z żądaniem rozwodu wystąpił małżonek wyłącznie winny rozkładu pożycia,

  • orzeczenie rozwodu jest sprzeczne z dobrem wspólnych małoletnich dzieci,

  • gdy w okolicznościach sprawy uznać należy, że orzeczenie rozwodu byłoby sprzeczne z zasadami współżycia społecznego.


Pozew, postępowanie sądowe i przeprowadzone w jego ramach postępowanie dowodowe

Rozwód następuje w drodze orzeczenia sądowego – wyroku, zatem, aby uzyskać rozwód koniecznym jest przeprowadzenie postępowania sądowego dla wykazania istnienia pozytywnych i braku negatywnych przesłanek jego orzeczenia. W celu wszczęcia takiego postępowania należy przygotować stosowne pismo procesowe, które nazywamy pozwem rozwodowym. Jest to pismo inicjujące postępowanie, w którym należy precyzyjnie wskazać nasze żądania, wnioski dowodowe oraz przedstawić i uzasadnić okoliczności przemawiające za uznaniem tego, że nastąpił zupełny i trwały rozkład pożycia małżeńskiego, a przy tym, że nie zachodzi żadna ze wskazanych wyżej przesłanek negatywnych.

Przedmiotem postępowania rozwodowego zawsze jest ustalenie, który z małżonków ponosi winę w rozkładzie pożycia. Jest to niezwykle istotne rozstrzygnięcie, bowiem od niego zależeć będzie kształt obowiązku alimentacyjnego między rozwiedzionymi małżonkami. Zasygnalizowania w tym miejscu wymaga, że w toku postępowania rozwodowego istnieje możliwość zgłaszania roszczeń alimentacyjnych jednego małżonka względem drugiego i to jeszcze przed orzeczeniem rozwodu tj. niejako na wypadek jego orzeczenia.

Sąd w toku postępowania rozwodowego przeprowadzi stosowne postępowanie dowodowe w którym będzie miał możliwość zapoznania się z przedłożonymi przez nas dokumentami, przesłuchania zawnioskowanych przez strony świadków, czy też, jeżeli uzna to za konieczne, przeprowadzenia dowodu z opinii biegłych – na tej podstawie sąd rozstrzygać będzie w przedmiocie wspomnianego zawinienia małżonków, ale również co do władzy rodzicielskiej nad małoletnimi dziećmi stron oraz co do zasady o kontaktach rodziców z dziećmi. Z tych względów niezwykle ważnym jest by w pozwie zawrzeć wszelkie wnioski dowodowe na poparcie naszych twierdzeń i racji. W wyroku rozwodowym sąd ukształtuje ponadto obowiązek alimentacyjny rodziców względem ich wspólnych dzieci, przede wszystkim poprzez wskazanie wysokości alimentów i rodzica zobowiązanego do ich łożenia. Jeżeli strony mieszkają razem sąd może orzekać również o sposobie korzystania przez rozwiedzionych małżonków z mieszkania na czas wspólnego ich w nim zamieszkania, chyba, że małżonkowie zgodnie wniosą o pominięcie rozstrzygnięcia w tym zakresie.


Szybkie i sprawne postępowanie

Na szybki i sprawny przebieg postępowania rozwodowego niewątpliwie będą mieć wpływ takie czynniki jak stopień skonfliktowania stron czy też rozbieżność (zgodność) ich stanowisk. Możliwe są również mediacje przy udziale bezstronnego mediatora często pozwalające na uzgodnienie warunków rozwodu i osiągnięcie porozumienia satysfakcjonującego obie strony. Warunkiem koniecznym dla sprawnego i szybkiego przebiegu postępowania rozwodowego jest jasna i precyzyjna treść pozwu, z której wynikać będzie nasze stanowisko, żądania i wnioski – najprościej rzecz ujmując – czego i na jakiej podstawie się domagamy. Pozew rozwodowy winien być wynikiem dogłębnego przeanalizowania sytuacji, w której się znajdujemy, winien on wyrażać wszelkie przysługujące nam i dla nas korzystne wnioski oraz żądania, a przede wszystkim winien stanowić początek dobrze zaplanowanej i przemyślanej strategi działania, tak jak dobrze zaplanowaną i przemyślaną winna być sama decyzja o rozwodzie.