Postępowanie karne wykonawcze – kiedy się rozpoczyna, na czym polega i kogo dotyczy?

INFORMACJE OGÓLNE

Postępowanie karne w polskim systemie prawa karnego składa się z kilku etapów tj. postępowania przygotowawczego, postępowania głównego (sądowego), postępowania odwoławczego oraz – w przypadku wydania prawomocnego wyroku skazującego – postępowania wykonawczego. Istotą tego postępowania jest w zasadzie realizacja dwóch funkcji tj. funkcji egzekucyjnej polegającej na wykonaniu zapadłego, prawomocnego wyroku względem osoby skazanej oraz likwidacyjnej, czyli na zgodnym z prawem eliminowaniu skutków skazania lub łagodzenia jego efektów zarówno wobec tej osoby, jak i społeczeństwa. Osoba ta – będąca już od tego momentu skazanym/-ną (a nie oskarżonym/-ną czy podejrzanym/-ną) – jako strona tego postępowania ma możliwość korzystania z przysługujących jej praw, a te wraz z zasadami egzekwowania orzeczonych wobec skazanego kar zostały określone przede wszystkim w ustawie z dnia 6 czerwca 1997 roku – Kodeks karny wykonawczy zwanym dalej w skrócie k.k.w. (Dz.U. 1997 Nr 90, poz. 557 z późn. zm.).

CELE I ZASADY POSTĘPOWANIA WYKONAWCZEGO

Należy wskazać, że głównym celem postępowania wykonawczego jest umożliwienie osobie skazanej wyrokiem karnym powrotu do społeczeństwa i prawidłowego w nim funkcjonowania przy jednoczesnym przeciwdziałaniu powrotowi do przestępstwa. Zatem – prócz przyznanych uprawnień – skazany w pierwszej kolejności zobowiązany jest poddać się rygorom i ograniczeniom stanowiących konsekwencję nieprzestrzegania obowiązujących norm z zakresu szeroko rozumianego prawa karnego. Prócz bowiem zadośćuczynieniu przez skazanego nałożonym środkom karnym (i/lub ewentualnie dalszym obowiązkom wynikającym z charakteru danego przestępstwa i orzeczonego wyroku), osoba skazana zobowiązana jest wykonać w sposób prawidłowy orzeczoną karę, którą może być kara grzywny, ograniczenia wolności bądź pozbawienia wolności w wymiarze określonym przez sąd rozpoznający daną sprawę. Podkreślenia wymaga, że – podobnie jak w przypadku postępowania przygotowawczego, jak i głównego czy odwoławczego – nad postępowaniem wykonawczym swoją kontrolę sprawuje właściwy sąd, którym jest przeważnie albo sąd, który wydał orzeczenie w pierwszej instancji albo sąd penitencjarny (czyli sąd okręgowy), w którego okręgu przebywa skazany. W tym ostatnim przypadku właściwość sądu penitencjarnego wynika z poszczególnych spraw zastrzeżonych w Kodeksie karnym wykonawczym dla tego sądu (zob. art. 3 k.k.w.).

Podobnie jak we wcześniejszych, wymienionych wyżej etapach postępowania karnego, tak również w przypadku postępowania karnego wykonawczego obowiązują konkretne zasady, które są szczególnie istotne dla wykonującego daną karę skazanego. Zgodnie bowiem z wyrażoną w art. 4 § 1 i 2 k.k.w. zasadą humanitaryzmu kary, środki karne, środki kompensacyjne, przepadek, środki zabezpieczające i środki zapobiegawcze wykonuje się w sposób humanitarny, z poszanowaniem godności ludzkiej skazanego; zakazuje się stosowania tortur lub nieludzkiego albo poniżającego traktowania i karania skazanego. Skazany zachowuje również swoje prawa i wolności obywatelskie, a ich ograniczenie może wynikać jedynie z ustawy oraz z wydanego na jej podstawie prawomocnego orzeczenia. Z powyższej zasady można wywieść, że celem postępowania wykonawczego nie jest to, żeby kara była dla skazanego możliwie jak najbardziej dotkliwa. Zasadę tę uzupełnia zasada podmiotowego traktowania skazanego, zgodnie z którą skazany jest podmiotem określonych w Kodeksie karnym wykonawczym przyznanych mu praw i nałożonych obowiązków w związku z czym jest on zobowiązany stosować się do wydanych przez właściwe organy poleceń zmierzających do wykonania zapadłego wobec niego orzeczenia. Wreszcie – zgodnie z zasadą prawa do obrony materialnej i formalnej sformułowaną w art. 6 i 8 k.k.w. – skazanemu jako stronie postępowania wykonawczego przyznano szereg uprawnień umożliwiających mu odpieranie zarzutów i prezentowanie własnych racji poprzez składanie stosownych wniosków, udział w posiedzeniach sądowych oraz zaskarżanie rozstrzygnięć podejmowanych w toku tego postępowania poprzez składanie skarg i zażaleń (obrona materialna). Skazany – w ramach obrony formalnej – ma prawo do ustanowienia i korzystania z pomocy obrońcy wykonującego zawód adwokata, który posiadając stosowną wiedzę oraz zdobyte doświadczenie może uświadomić skazanego o przysługujących mu w toku postępowania wykonawczego uprawnieniach, a następnie pomóc mu je urzeczywistnić. Co więcej, w ramach prawa do obrony formalnej, skazany pozbawiony wolności ma możliwość w zasadzie nieograniczonego kontaktu ze swoim obrońcą, a prowadzona z adwokatem korespondencja nie podlega cenzurze, nadzorowi, jak również zatrzymaniu, co w ramach postępowania wykonawczego stanowi swoisty wyjątek (art. 8a § 2 k.k.w).

ISTOTNE UPRAWNIENIA Z PERSPEKTYWY SKAZANEGO

Jak zasygnalizowano wyżej, skazany jako strona postępowania karnego wykonawczego posiada szereg uprawnień pozwalających mu na czynny udział w toku tego postępowania, w tym do składania nie tylko skarg i zażaleń, ale przede wszystkim wniosków istotnych w kontekście wykonywania wymierzonej mu kary. Zwrócić należy uwagę, że podczas samego procesu wykonywania kary w życiu skazanego mogą zajść ważne okoliczności mające wpływ na realizowaną karę – i to nie tylko z jego własnej inicjatywy. Z racji tematyki niniejszego artykułu pozwolę ograniczyć się jedynie do krótkiego wskazania instytucji, z których podczas wykonywania kary skazany ma prawo skorzystać – przy czym należy stanowczo podkreślić, że aby je skutecznie uzyskać konieczne jest spełnienie wymienionych w nich przesłanek (podstaw). Wobec powyższego, przykładowo trzeba m. in. wymienić:

  • odroczenie wykonania kary pozbawienia wolności (art. 150 k.k.w. i art. 151 k.k.w.);
  • przerwa w wykonaniu kary pozbawienia wolności (art. 153 k.k.w.);
  • warunkowe zawieszenie wykonania kary (art. 152 k.k.w.);
  • dozór elektroniczny (art. 43a k.k.w. i dalsze, w tym art. 43la k.k.w.);
  • warunkowe przedterminowe zwolnienie (art. 77 § 1 k.k., Art. 78 k.k., art. 159 – 163 k.k.w.);
  • rozłożenie grzywny na raty (art. 49 k.k.w.);
  • zmiana formy wykonywanej kary ograniczenia wolności (art. 63a k.k.w.);
  • wstrzymanie wykonania kary zastępczej (art. 65a k.k.w.);
  • wydanie wyroku łącznego (art. 85 – 90 k.k., art. 568a – 577 k.p.k.);
  • wcześniejsze zatarcie skazania (art. 107 § 2 k.k.).

Przywołane instytucje zostaną szczegółowo przybliżone w dalszych wpisach niniejszego bloga. Oczywiście zaznaczenia wymaga, że trafność ubiegania się i skutecznego skorzystania z każdej z w/w instytucji jest przede wszystkim zależna od rodzaju i formy kary wykonywanej w ramach postępowania wykonawczego, jak również konkretnej sytuacji, w jakiej znajduje się skazany. Odbywanie bowiem kary pozbawienia wolności w jednostce penitencjarnej jaką jest zakład karny (lub czasami areszt śledczy) niewątpliwie nie pozwoli na skorzystanie z odroczenia wykonania kary, ponieważ kara ta jest już wówczas wykonywana (w tej sytuacji w grę możliwe będzie jedynie ubieganie się o przerwę w karze lub dozór elektroniczny, jeżeli zostaną spełnione ku temu odpowiednie przesłanki). Dlatego też konsultacja prawna z podmiotem zawodowo trudniącym się takimi sprawami, jakim jest adwokat wydaje się być często nieodzowna.

Uprzejmie informujemy, że nasza Kancelaria świadczy kompleksowe usługi w zakresie obrony skazanych oraz pomocy ich rodzinom na każdym etapie postępowania wykonawczego, dlatego też w przypadku zaistnienia potrzeby zasięgnięcia porady prawnej, przygotowania odpowiedniego wniosku lub reprezentacji w charakterze obrońcy, zapraszamy do kontaktu we wskazanych formach.

Adwokat Przemysław Jarząbek
697-027-606
przemyslaw.jarzabek@adwokatura.pl

Udział obrońcy w przesłuchaniu podejrzanego – jaki ma wpływ na sytuację procesową podejrzanego i jakie niesie dla niego korzyści?

W zamieszczonym na blogu artykule pt. „Przedstawienie zarzutów w postępowaniu karnym – co to oznacza i jakie pociąga za sobą konsekwencje?” (http://slaska-kancelaria-adwokacka.pl/przedstawienie-zarzutow-w-postepowaniu-karnym-co-to-oznacza-i-jakie-pociaga-za-soba-konsekwencje/) wskazywałem, że jednym z uprawnień podejrzanego w toku postępowania przygotowawczego jest prawo do korzystania z pomocy obrońcy w toku czynności śledztwa i dochodzenia, czyli również przesłuchania podejrzanego.

Udział obrońcy w czynnościach mających miejsce na etapie postępowania przygotowawczego stanowi niewątpliwie przejaw zasady kontradyktoryjności (czyli sytuacji, w której w danym postępowaniu istnieją dwie aktywne, co do zasady równorzędne strony toczące ze sobą spór, wyposażone w przysługujące im prawa i obowiązki) oraz jawności wewnętrznej (czyli jawności w stosunku do stron, które w danym postępowaniu występują). Obecność obrońcy bowiem, nie tylko zapewnia podejrzanemu swoisty komfort w toku prowadzonych przeciwko niemu czynności, ale ma także znaczenie prewencyjne rozumiane jako gwarancja należytego stosowania obowiązujących norm i procedur przez organ prowadzący postępowanie przygotowawcze, czyli najczęściej prokuratora. Na marginesie warto również zaznaczyć, iż w literaturze przedmiotu podkreśla się powiązanie, a nawet wzajemne oddziaływanie zasady prawa do obrony i zasady kontradyktoryjności.

Zgodnie z treścią art. 301 k.p.k.: „na żądanie podejrzanego należy go przesłuchać z udziałem ustanowionego obrońcy”. Brzmienie tego przepisu wprost wskazuje, iż przedmiotowe uprawnienie do co najmniej jednokrotnego przesłuchania przy obecności obrońcy, ma charakter bezwzględny, ponieważ jego realizacja zależna jest od wyłącznej woli podejrzanego. Podejrzany winien zostać pouczony o tym uprawnieniu przez prowadzącego postępowanie przed pierwszym przesłuchaniem, co wynika wprost z treści art. 300 § 1 k.p.k.

OGRANICZENIA

Jednocześnie jednak należy zwrócić uwagę na pewnego rodzaju uszczerbek przedmiotowego żądania wynikający z redakcji przepisu art. 301 k.p.k.. Mianowicie, żądanie podejrzanego przesłuchania go z udziałem obrońcy dotyczy jedynie „obrońcy ustanowionego”, czyli takiego, który został upoważniony do podejmowania działań obrończych przez samego podejrzanego lub przez osobę wskazaną w art. 83 k.p.k. Do udziału w przesłuchaniu winien zostać dopuszczony także obrońca który został wyznaczony z urzędu w przypadku określonym w art. 78 § 1 – 1a k.p.k. (tzw. prawo ubogich). Zgodnie zatem z przepisem art. 301 k.p.k. wyłączone jest domaganie się dopuszczenia do udziału w przesłuchaniu obrońcy, który nie został powołany.

W praktyce często zdarza się, że podejrzany nie ma możliwości przesunięcia terminu przesłuchania celem udzielenia stosownego upoważnienia obrończego właściwemu podmiotowi, ponieważ o swoim uprawnieniu dowiaduje się de facto w tym samym czasie, w którym ma nastąpić przesłuchanie (art. 300 § 1 k.p.k.). W momencie tym uzyskuje on również swoją legitymację procesową, która to wymagana jest do zgłoszenia żądania przewidzianego w art. 301 k.p.k. Osoba bowiem, której nie przedstawiono jeszcze zarzutów, nie ma możliwości złożenia wniosku o dopuszczenie do udziału w przesłuchaniu potencjalnego obrońcy, nawet jeżeli wskazała, że dotyczy to wniosku na wypadek uznania jej za podejrzanego. To z kolei powoduje, że pierwsze przesłuchania – zwłaszcza w odniesieniu do osoby zatrzymanej – bardzo często odbywają się bez udziału obrońcy, pomimo takiej woli podejrzanego w tym zakresie. Tak określona regulacja, w której brak odpowiednio wcześniejszego poinformowania o przysługującym uprawnieniu z art. 301 k.p.k. oraz forsowanie pierwotnego terminu przesłuchania mającego na celu realizację szybkości postępowania przez prowadzącego postępowanie powodują, iż jedyną możliwością obrony podejrzanego w tym momencie jest w zasadzie prawo do odmowy złożenia wyjaśnień (art. 300 § 1 k.p.k.).

Co więcej, uprawnienie podejrzanego do przesłuchania go z udziałem obrońcy zostaje ograniczone poprzez regulację określoną w zdaniu drugim przepisu art. 301 k.p.k., zgodnie z którą niestawiennictwo obrońcy na wyznaczony termin przesłuchania podejrzanego, nie tamuje przedmiotowej czynności. Dotyczy to również sytuacji, gdy obrońca usprawiedliwia swoją nieobecność wyjątkowymi okolicznościami, na które nie miał wpływu czy których nie mógł przewidzieć. Jedyną przyczyną jaka może spowodować nieprzeprowadzenie przesłuchania jest brak dowodu prawidłowego zawiadomienia obrońcy o terminie czynności przesłuchania, jeżeli został on ustanowiony. Dlatego też stanowczo podkreślić trzeba, iż zgłoszenie przez podejrzanego żądania przesłuchania go z udziałem ustanowionego obrońcy, zobowiązuje prowadzącego postępowanie (co do zasady prokuratora) do zawiadomienia obrońcy o terminie przesłuchania podejrzanego.

Jak zaznaczałem na początku niniejszego artykułu, podejrzanemu przysługuje uprawnienie do co najmniej jednokrotnego przesłuchania go przy udziale ustanowionego obrońcy. Z kolei organ prowadzący postępowanie przygotowawcze zobowiązany jest uwzględnić żądanie podejrzanego wynikające z przywołanego art. 301 k.p.k. W tych okolicznościach za w pełni zasadne uznać należy złożone przez podejrzanego żądanie do przesłuchania go z udziałem obrońcy w sytuacji, gdy podejrzany na późniejszym etapie postępowania przygotowawczego wyraża chęć złożenia wyjaśnień wobec usprawiedliwionej nieobecności obrońcy przy poprzednim przesłuchaniu (która nie wstrzymuje czynności pierwotnego przesłuchania) czy też wobec wcześniejszej odmowy składania zeznań lub ich uzupełnienia. Podobnie, zaistnienie okoliczności wskazanej w przepisie art. 314 k.p.k. (tj. rozszerzenie i zmiana postawionych dotychczas zarzutów) może stanowić dostateczne uzasadnienie dla ponownego dokonania opisywanej tu czynności przesłuchania przy udziale obrońcy podejrzanego. Udział obrońcy jest także aktualny odnośnie przesłuchania w wypadkach niecierpiących zwłoki, o których traktuje art. 308 § 2 k.p.k.

WPŁYW OBROŃCY ORAZ KORZYŚCI PŁYNĄCE Z JEGO UDZIAŁU

Udzielając odpowiedzi na postawione w tytule niniejszego artykułu pytania, należy zwrócić uwagę, że podejrzany – zwłaszcza przy pierwszym przesłuchaniu – jest w szczególnie wysokim stopniu narażony na nieprzemyślane obciążenie się swoimi wyjaśnieniami (składanymi niejednokrotnie pod wpływem emocji czy sugestii) zwłaszcza jeżeli działa bez fachowego doradcy. Często nie jest też psychicznie przygotowany na konfrontację z nową dla niego sytuacją, a niekiedy zdarza się nawet, że jest zalękniony lub wystraszony. Tymczasem właśnie już pierwsze wyjaśnienia, złożone przez podejrzanego pod nieobecność obrońcy, mają często zasadnicze znaczenie dla dalszego przebiegu postępowania, w ramach którego to przecież bada się jego ewentualną winę za zarzucany mu czyn. W przypadku zatem złożenia przez podejrzanego oświadczenia o chęci skorzystania z prawa odmowy wyjaśnień do czasu konsultacji z obrońcą, organ prowadzący postępowanie winien umożliwić mu kontakt z obrońcą i zaniechać dalszego przesłuchania bez udziału obrońcy. Posiadanie zaś obrońcy już na tym etapie postępowania gwarantuje podejrzanemu nie tylko pełną informację o przysługujących mu w toku całego postępowania uprawnieniach – w tym i tych określonych w art. 300 § 1 k.p.k. – ale również umożliwia ich świadome realizowanie poprzez m. in. zadawanie podejrzanemu pytań czy składanie wniosków dowodowych mających na celu poprawienie jego sytuacji procesowej, a częstokroć doprowadza do umorzenia postępowania wobec takiego podejrzanego.

Adwokat Przemysław Jarząbek
TEL. KOM. 697-027-606
MAIL: przemyslaw.jarzabek@adwokatura.pl

Przedstawienie zarzutów w postępowaniu karnym – co to oznacza i jakie pociąga za sobą konsekwencje?

Uregulowana w ustawie z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego (tekst jednolity Dz. U. z 2017 r., poz. 1904) instytucja przedstawienia zarzutów ma niebagatelne znaczenie nie tylko dla losów prowadzonego postępowania przygotowawczego, ale przede wszystkim dla dalszych losów osoby, której to postępowanie dotyczy.

Słowem wyjaśnienia należy wskazać, iż w obecnym stanie prawnym można wyróżnić dwie formy przedstawienia zarzutów: zwykłe oraz uproszczone. Pierwsze z nich dotyczy sytuacji, kiedy to wydawany jest dokument nazywany postanowieniem o przedstawieniu zarzutów. Postanowienie to jest ogłaszane osobie, której stawiane są zarzuty, a następnie przystępuje się do przesłuchania tejże osoby na okoliczności dotyczące zarzucanego czynu zabronionego (potocznie zwanego przestępstwem). Uproszczone przedstawienie zarzutów polega zaś na powiadomieniu osoby podejrzanej o treści zarzutu wpisanego do protokołu przesłuchania i następnie przystąpieniu do samego przesłuchania w zakresie stawianego zarzutu. Taka uproszczona forma – czyli bez wydawania formalnego postanowienia – jest stosowana w tzw. wypadkach niecierpiących zwłoki, czyli kiedy istnieje obawa zatarcia śladów lub dowodów danego przestępstwa oraz w przypadku kiedy to postępowanie przygotowawcze prowadzone jest w formie dochodzenia.

Przedstawienie zarzutów danej osobie powoduje, że prowadzone dochodzenie lub śledztwo przechodzi w kolejną fazę tego postępowania tzw. in personam (czyli właśnie przeciwko określonej osobie), a zakończony zostaje etap tzw. postępowania in rem (czyli w danej sprawie). Co jednak ważne, osobie wobec której skierowano konkretne zarzuty, przysługują od tego momentu prawa strony, w tym wszelkie uprawnienia służące obronie jej interesów w toczącym się postępowaniu wraz z prawem do korzystania z pomocy obrońcy. Od tego momentu – czyli od wydania postanowienia o przedstawieniu zarzutów bądź od postawienia zarzutu w związku z rozpoczęciem przesłuchania bez wydania takiego postanowienia – osoba taka staje się podejrzanym. Podejrzanego, mimo zarzuconego mu czynu – i wymaga to stanowczego podkreślenia – należy uznawać za niewinnego dopóki jego wina nie zostanie udowodniona i następnie stwierdzona prawomocnym wyrokiem wydanym przez właściwy sąd.

Od podejrzanego trzeba odróżnić osobę podejrzaną. Pojęcia te są niestety często mylnie ze sobą utożsamiane. Mianowicie osoba podejrzana to osoba, którą podejrzewa się o popełnienie przestępstwa, ale której nie przedstawiono dotychczas zarzutu popełnienia konkretnego czynu zabronionego. Wobec powyższych rozważań istotne jest, że osoba podejrzana nie jest stroną postępowania przygotowawczego,w związku z czym nie przysługują jej takie uprawnienia, jakie posiada podejrzany. Niemniej jednak osoba podejrzana dysponuje uprawnieniami, które wynikają ze skierowanej wobec niej czynności procesowej, czyli przykładowo prawo do uzyskania informacji o przyczynach zatrzymania czy prawo do umożliwienia jej nawiązania kontaktu z adwokatem.

Jak już wspomniano, podejrzany w toku prowadzonego postępowania przygotowawczego (tj. śledztwa lub dochodzenia) dysponuje szeregiem uprawnień, którymi m. in. są:

  • prawo do informacji o treści stawianych zarzutów oraz sporządzenia ich pisemnego uzasadnienia, w tym ich zmianach i uzupełnieniach, jeżeli takowe mają miejsce w toku dalszych czynności;
  • prawo do składania wyjaśnień (w określonych przypadkach również na piśmie), odmowy składania wyjaśnień i odmowy odpowiedzi na pytania (wszystkie bądź poszczególne) bez podania powodów;
  • prawo do uzyskania dostępu do akt sprawy oraz tworzenia ich odpisów i fotokopii – za wcześniejszą zgodą wyrażoną przez prokuratora;
  • prawo do skorzystania z bezpłatnej pomocy tłumacza oraz uzyskania przetłumaczonych odpisów wydanych w sprawie orzeczeń, jeżeli podejrzany nie włada językiem polskim lub jest osobą głuchą lub niemą, a porozumienie za pomocą pisma jest niewystarczające;
  • prawo do udziału w czynnościach śledztwa lub dochodzenia, jeżeli czynności takich nie będzie można w przyszłości przeprowadzić na rozprawie;
  • prawo do składania wniosków dowodowych dotyczących dokonania czynności w toku śledztwa np. przesłuchania określonych osób lub zbadania danych okoliczności;
  • prawo do złożenia wniosku o końcowe zaznajomienie się z materiałami postępowania przygotowawczego przed jego zakończeniem oraz do złożenia w terminie trzech dni od daty zapoznania wniosków dowodowych lub wniosków o uzupełnienie o dane dokumenty akt prowadzonego śledztwa lub dochodzenia;
  • prawo do korzystania z pomocy obrońcy w toku wszystkich czynności śledztwa i dochodzenia (w tym także tych wymienionych powyżej), poczynając od uprawnienia do przesłuchania podejrzanego z udziałem obrońcy po prawo do końcowego zaznajomienia się ze zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym; w niektórych przypadkach korzystanie z pomocy obrońcy jest obligatoryjne, jednakże jest to materia, której poświęcony zostanie odrębny wpis na blogu.

Podsumowując należy stwierdzić, iż czynność przedstawienia zarzutów kształtuje prowadzone postępowanie przygotowawcze, a sam stawiany podejrzanemu zarzut wyznacza jego ramy. Podejrzany korzystając z szeregu posiadanych uprawnień ma możliwość prowadzenia swojej obrony w sposób aktywny (m.in. złożenia wyjaśnień oraz składania wniosków dowodowych celem jednoznacznego dowiedzenia swojej niewinności) lub pasywny (m.in. odmowy złożenia wyjaśnień i odpowiedzi na pytania oraz pozostawieniu czynności dowodowych organowi prowadzącemu postępowanie, który musi wykazać jego winę). Podejrzany – mając na uwadze zarzucany czyn oraz osobisty stosunek do niego w kontekście danego wydarzenia z przeszłości – ma również możliwość dobrowolnego poddania się odpowiedzialności karnej i uzgodnienia określonej kary bądź środka karnego przy zastosowaniu instytucji zamieszczonych w Kodeksie postępowania karnego, które to pozwolę sobie przytoczyć w kolejnych wpisach. Niemniej podjęcie odpowiednich – i co najważniejsze – świadomych działań każdorazowo zależy od okoliczności konkretnej sprawy, a w ich doborze niewątpliwie może pomóc wcześniejsza konsultacja i rozmowa z adwokatem.

Jeżeli zatem potrzebujesz pomocy prawnej lub pragniesz rozwiać swoje wątpliwości, serdecznie zapraszam do kontaktu.

Adwokat Przemysław Jarząbek

697-027-606

Ekspercki komentarz.

Z przyjemnością informujemy, iż jeden z naszych adwokatów został poproszony przez zespół redakcyjny Lex.pl o ekspercki komentarz do projektowanej nowelizacji Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Zapraszamy do zapoznania się z uwagami. Cały artykuł dostępny pod linkiem (dostęp 25.04.2018):

http://www.lex.pl/czytaj/-/artykul/wprowadzenie-opieki-naprzemiennej-budzi-kontrowersje